Miłkowice woj. wielkopolskie

Wilczków ostatnia siedziba Bogdańskich

Wilczków – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie sieradzkim, w gminie Goszczanówparafia Głuchów ( to tam znajdują niektóre ASC dotyczące Bogdańskich)

Droga wiodąca z Miłkowic do Wilczkowa. Na horyzoncie widoczna linia lasów.

Wilczków
 to wieś oddalona od Miłkowic o 5 kilometrów, okolona lasami, do której dojazd z Miłkowic był wielce utrudniony. Droga wiodła przez bardzo podmokłe tereny leśne i była niekiedy zupełnie nieprzejezdna. Sytuacja poprawiła się dopiero po przeprowadzeniu po wojnie melioracji i utwardzeniu drogi. Wilczków należał do  majątku Bogdańskich i jak wynika z przeprowadzonej rozmowy, został w ich rękach do II wojny światowej. Majątki w Miłkowicach, Rzymsku i Szczytnikach zostały sprzedane w końcu XIX wieku lub nątku XX wieku. Wilczków został przejęty przez zięcia Bogdańskiego Temlera. 


Zapis w oparciu o rozmowę z mieszkanką Wilczkowa przeprowadzoną przez Jadwigę Skurzyńską, krewną Bogdańskich. Marianna Anna Bogdańska była jej praprababką.

Z relacji wynika, że dziadek mieszkanki Wilczkowa pracował w majątku jako operator młockarni. Była to w owym czasie praca odpowiedzialna i wymagająca sporych umiejętności. Wprowadzało to znaczny postęp przy przeprowadzaniu omłotów, młockarnie znacznie ułatwiały pracę. Ustawiano ją przed stodołą, a do młocki potrzebnych było kilku pracowników: podawacz snopów, przerzynacz powróseł, wpuszczający zboże do maszyny i wiążący powrósłami słomę wyrzucaną z młockarni. Operator młockarni doglądał pracy maszyny i napełniania worków zbożem. 
Dziadek nazywał się Stanisław Waliszek i zyskał duże zaufanie właścicieli dworu. 
Dwór w Wilczkowie  był drewniany, pięknie położony, otoczony dużym, dobrze utrzymanym ogrodem i parkiem. Wiodła do niego aleja wysadzona drzewami. Musiał mieć dobrego gospodarza umiejętnie kierującego majątkiem, wprowadzającego nowiny gospodarcze i wykorzystującego warunki naturalne, gdyż pozostały jeszcze ślady po pięciu stawach rybnych. Mieszkanka Wilczkowa zachowała pamięć o trzech dużych stodołach i chyba gorzelni… Zatrudniano pracowników stałych mieszkających w czworakach oraz pracowników sezonowych. Właściciele bardzo dbali o ludzi, którzy do tej pory wspominają ich z szacunkiem.
Stanisław Waliszek przed wybuchem wojny, na prośbę mieszkańców dworu, schował najcenniejsze przedmioty znajdujące się tam; srebra, zastawę… i zamurował wszystko w sobie tylko wiadomym miejscu. Nie poinformował o tym nawet rodziny. Świadczyć to może o tym, że cieszył się dużym ich zaufaniem.
W czasie wojny w 1945 roku we dworze stacjonowało wojsko rosyjskie. Żołnierze próbowali rozpalić ogień w kominku aby się ogrzać, jednak nie zostali poinformowani o systemie grzewczym tamże podłączonym. Zbiornik na wodę nie został napełniony i to było przyczyną eksplozji, a w następstwie zapalenia się dworu, który spłonął doszczętnie. 
Po wojnie zgłosili się dawni właściciele. Musieli być znani dziadkowi tej pani, gdyż wskazał miejsce ukrycia schowanych przedmiotów i wydał im całą zawartość schowka. Podarowano mu za tę przysługę  zastawę stołową..
Miejsce w Wilczkowie, gdzie znajdował się dwór. Za linią krzewów są  pozostałości stawów.
Fot. Jadwiga Skurzyńska

Zebrane materiały o Stanisławie Bogdańskim 

Stanisław Bogdański
 urodził się we dworze w Zaspach Miłkowskich 28.04.1854 roku. Był synemTomasza Bogdańskiego herbu Prus III(1817-1880) i Marianny Wężyk h.Wąż(1816-1893). 16.02.1876zawarł związek małżeński z Joanną Golcz(1852-1824). Był ojcem trojga dzieci – Janiny (ur.1878 - data jeszcze do ustalenia), Tomasza(1878-1953) iHeleny(1879-1829). 
Tomasz Józef Leonard Bogdański h. Prus III, jego ojciec, kupił majątek w Miłkowicach na drodze licytacji po przymuszonym wywłaszczeniu następców Józefa Lipskiego, z którymi Bogdańskich łączyło pewne pokrewieństwo. Bogdańscy linii Tomasza osiedli w Miłkowicach uważając dobra  za swój majątek rodowy. Tomasz Bogdański w 1862 roku został wybrany do władz powiatowych w powiecie kaliskim. Stanisław gospodarował w majątku u boku ojca. Idąc z duchem pracy pozytywnej w 1881 roku zakłada w Miłkowicach przytułek rzemieślniczy mający udostępnić młodym chłopcom zdobycie zawodu. W roku 1876 majątek Wilczków po spłacie sióstr Marianny i Stefanii, przechodzi na jego własność. Stanisław Bogdański 
1880 roku wspiera swoim autorytetem, wraz z innymi ziemianami,  fabrykę tektur ogniotrwałych do pokrycia dachów w Kaliszu. Sam ma kłopoty, gdyż w 1880 roku od pioruna spłonęły dwie z trzech istniejących w majątku, napełnione zbiorami,  stodoły na folwarku Wilczków warte kilka tysięcy rubli, za które otrzymuje rok później odszkodowanie w wysokości 1717 rubli. W majątku założył  5 stawów rybnych, wiatrak i gorzelnię, prowadził  hodowlę koni rasowych. 
1885 roku (informacje podane w Słowniku Geograficznym) folwark w Wilczkowie liczył 936 mórg, w tym gruntów ornych i ogrodów 536, łąk 106, pastwisk 124, lasu 60, miał budynków murowanych 14, drewnianych 9. Sam dwór, według relacji świadków, był  piękną budowlą drewnianą, otoczoną starannie utrzymanym ogrodem, który spłonął w czasie wojny.
Po śmierci Tomasza Bogdańskiego rodzeństwo podzieliło się odziedziczonym majątkiem, z tym, że całością i tak kierowała matka.  Marianna Gołembowska  otrzymała Miłkowice, które w 1893 sprzedała, Stefania żona Piotra Ostroróg Sadowskiego, nie figuruje już w dokumentach, została więc chyba spłacona, Stanisław osiadł w Rzymsku. Tamże umiera w 1893 roku jego matka Marianna Bogdańska fundatorka kościoła w MiłkowicachStanisław figuruje w 1909 roku w  spisie ziemian jako właściciel Rzymska, które jednak  sprzedaje (nie posiadam dokumentów tylko przekaz ustny). Stanisław Bogdański stawiał cały czas na rozwój folwarku w Wilczkowie. który stał się jego własnością. Były tam dogodne warunki do rozwoju hodowli i rozwoju rolnictwa. 
W 1890 Stanisław Bogdański, właściciel Wilczkowa, udostępnił swoją gorzelnię celem zrealizowania projektu spółki gorzelniczej mającej w planie zagospodarowanie zbiorów kartofli i jęczmienia jakie uzyskali inni właściciele folwarków w okolicach Dobrej. Stawiał też na rozwój przemysłu. 
Na podstawie dopisku geometry Stanisław Mystkowskiego przy planie folwarku w Wilczkowie, możemy stwierdzić, że w 1895 roku w Wilczkowie została wydzielona osada fabryczna
W 1912 roku właścicielem majątku był Ludwik Temler, zięć, mąż Heleny Bogdańskiej
Stanisław Bogdański jawi się nam jako człowiek światły, dobry gospodarz, społecznik zangażowany także w rozwój przemysłu. Nie jest znana data ani miejsce jego śmierci. W roku 1924 rokiem umiera jego żona Joanna, była już wdową.


Elżbieta Bogdańska (akt chrztu)

córka Janiny i Włodzimierza Wincentego Tomasza Bogdańskich
urodzona w Szczytnikach 19.06.1899 roku.
Akt chrztu 1/14 września 1911 roku w Poddębicach. Ojciec dziecka 40 lat, matka 34 lata.
Jednym ze świadków jest Stanisław Bogdański (57 lat) czasowo przebywający w Poddębicach. Jest to Stanisław, syn Tomasza, ojciec Janiny, właściciel Rzymska, które widocznie już sprzedał.

Akt ten dowodzi, że w 1911 roku Stanisław Bogdański żył jeszcze.


Tomasz Bogdański w 1871 właścicielem majątku Wilczków

Dokumenty znajdują się w  Wydziale Ksiąg Wieczystych w Sieradzu.
Dzięki pośrednictwu  p. Tomasza Bekalarka,  mogą być wykorzystane i udostępnione. Serdecznie dziękuję. 

Do aktu nr 134

Dokument 1

1. Stanisław, Maria, Stefania rodzeństwo Bogdańscy dziedziczą majątek Wilczków po zmarłym w 1872 roku po ojcu Tomaszu Bogdańskim, który nabył go w 1871 roku.

"Posiadają Stanisław Marja Stefanja rodzeństwo Bogdańscy
odziedziczywszy takowe w spadku po swoim Ojcu Tomaszu Bogdańskim poprzednim dóbr tych właścicielu. Co tu po zgonie tegoż Tomasza Bogdańskiego i dopełnionej aktem KW dóbr Miłkowice dnia 4/16 Lipca 1874 r na Str157 … regulacyi jego spadku na mocy tegoż aktu i wniosku pod tąż datą i wniosku w KW na Str 404 uczynionego zapisano ze wzmianką że dobra te przez spadkodawcę Tomasza Bogdańskiego że dobra te nabyte zostały na licytacji w Trybunale Cywilnym Kaliskim 16/28 września w 1871 r. w drodze działów spadku po Adolfie Kokeli dopełnionej za sumę 46,200 …

Wyciągniono z mocy Decyzyi KW zdnia 29Lipca/10 sierpnia 1874 r Podpis nieczytelny"

Dokument 2
 


 2. Stanisław Bogdański spłacił współsukcesorów – Mariannę i Stefanię swoje siostry, i w roku 1876 nabył na własność majątek Wilczków. 
 „Posiada Stanisław Bogdański prawem własności kupił takowe na licytacji w Trybunale Cywilnym w Kaliszu … współsukcesorów Tomasza Bogdańskiego poprzednio współwłaścicielek na drodze działów dopełnionych srebrem pięćdziesiąt tysięcy trzysta trzydzieści trzy kopiejek piętnaście i tytułem własności tegoż na jego imię wskutek wyroku … kasacyjnego z dnia 15/27 czerwca 1876 roku i wniosku 29 Czerwca/ 11 Lipca br. Na stronie 40… uczynionego przenosi.
Wciągnięto … z mocy… dnia 20sierpnia/1 września 1876 r. Podpis”
 

  
 
1890 - p. Stanisław Bogdański, właściciel Wilczkowa, udostępnił swoją gorzelnię celem zrealizowania projektu spółki gorzelniczej mającej w planie zagospodarowanie zbiorów kartofli i jęczmienia.
 

 
 
W 1880 roku, jak donosi Gazeta Warszawska, od pioruna spłonęły dwie stodoły na folwarku Wilczkównależące do Stanisława Bogdańskiego

Herbarz Szlachty Sieradzkiej w XIX wieku - Elżbieta Nejman

Wilczków
(ostatnim właścicielem  był Ludwik  Temler )
Image and video hosting by TinyPic
 

           
 
 
 
 
  
Słownik geograficzny 1880-1914 - Wilczków
Wyszukał Cezary Ejzert




Lustracja lasów majątku Wilczków 1922-1929
szukajwarchiwach.pl/53/296/0/5.65/3961#tabSkany
Materiały zamieściłam na tej stronie, mimo że majątek należał już do Ludwika Temlera, gdyż dotyczą rodziny Bogdańskich.
Moim celem nie jest ustalenie stanu lasów w majątku Wilczków tylko  wyszukanie informacji o ludziach tam przebywających. Inne informacje można sprawdzić pod podanym adresem.



  


Plenipotencja udzielona przez Feliksa Temlera swojej żonie Helenieodnośnie majątku Wilczków. Sprawa jest więc oczywista, Feliks Temler kupił majątek od teścia. 


Pozwolenie na wyrąb lasów 10.12.1922, jednym ze świadków jestWłodzimierz Bogdański mieszkaniec dworu Wilczków. 

  


24.10.1925 protokół w sprawie zalesienia występuje już tylko Helena Temler



3.07.1929 dokument podpisuje Feliks Temler, Helena już sprawami majątku się nie zajmuje, umiera 24.08.1929
  


Odrys pomiarów majątku Wilczków z lat 1877 i 1884


Lustracja Lasów majątku Wilczków 1922-1929

5.01.1922 likwidacja serwitutów w majątku Wilczków należącym do Ludwika Temlera na podstawie ustawy z dnia 7.05.1920
• Likwidacja służebności włościańskich w majątku Ludwika Temlera 6.09.1922, jako świadek występuje Włodzimierz Bogdański zamieszkały w majątku Wilczków
Helena Temler upoważniona przez męża Ludwika występuje o pozwolenie na wycinkę drzew i zamianę ich na grunty rolne z uprawą buraków. Mąż się chyba zbytnio majątkiem nie zajmował. 
7.09.1922 protokół z lustracji lasów do wycinki – Helena Temlerowa a jako świadek Włodzimierz Bogdański
• Plenipotencja dla Heleny Temler 1922
27.12.1922 sprawdzanie ziemi do zalesienia przez okres 2-3 lat - figurująHelena Temler i Włodzimierz Bogdański
• 8.02.1923 wyznaczenie kontyngentu drzewa opałowego
24.10.1925 sprawdzenie komisyjne zalesienia gruntów, jest tylko podpisHeleny Temler, Włodzimierz już nie figuruje
3.07.1929 lustracja lasów dotycząca zalesienia, figuruje tylko nazwiskowłaściciela Ludwika TemleraHelena Temler zmarła 24.08.1929.
Mapki:
- Powierzchnia lasu projektowanego do wyrębu 1923
- Majątek Wilczków
Odrys pomiaru majątku Wilczków z lat 1877,1884
- Odzysk pomiaru dóbr Wilczków
- Wykaz powierzchni przestrzeni zalesionych

Z powyższych dokumentów możemy jednak wyciągnąć wnioski dotyczące Bogdańskich. Trzeba to teraz sprawdzić.

1.Już wcześniej w 1909 roku Włodzimierz Bogdański, zięć Stanisława, sprzedaje osadę fabryczną Wilczków Ludwikowi Temlerowi. Czyli mieszkał tutaj jako rezydent. W 1911 Włodzimierz Bogdański sprzedał Szczytniki - w których samodzielnie gospodarował w latach 1884-1911 - Michałowi Szarzyńskiemu za sumę 200 000 rubli, a resztę 485 mórg za 65 000 rubli Izraelowi Fride i Dawidowi Markusowi. Osiadł w Wilczkowie i tamże we dworze zamieszkiwał. 
Żródło: Majątki Wielkopolskie t.VI, Powiat Kaliski
2.31.07.1924 umiera Joanna Bogdańska, matka Heleny. W roku 1925 na dokumencie dotyczącym zalesienia figuruje tylko nazwisko Heleny Temler, nie ma już Włodzimierza Bogdańskiego. Mógł wyjechać.
3. Kiedy zmarła Helena w 1929 roku, spisaniem aktu zgonu zajął się jej brat Tomasz, więc nikt chyba już więcej z rodziny nie żył. 


 Artykuł przesłał Piotr Tameczka
Wspomnę jeszcze o stronach dotyczących wsi w Sieradzkiem. Znamy już te informacje, ale dla przypomnienia. Wilczków - http://sieradzkiewsie.blogspot.com/2013/04/wilczkow.html
Gazeta Kaliska 1894 nr. 18

Z pod Warty piszą do nas pod dniem 28-ym lutego; W ostatnich czasach zaczął się wzmagać na prowincji przemysł gorzelano-rektyfikacyjny. Fabryka w Marchwaczu podobno zwozi już materjał surowy, aby na rok przyszły wystawić rektyfikację i dystylarnię. Gorzelnia zaś w Wilczkowie, w tym roku jeszcze puszcza w ruch, świeżo umontowane te oddziały. Ciekawa rzecz, czy bliskie sąsiedztwo takichże fabryk w Kaliszu i Sieradzu, nie wywoła zgubnej konkurencji? Bądź co bądź gorzelnia w Wilczkowie rokuje świetne nadzieje, bo też nie żałowano tam wkładów, a nowe urządzenia powierzono renomowanym już fabrykom Rajmunda i Closego w Koninie, dzięki którym gorzelnia jest dzisiaj w stanie prowadzić 12 zacierów, oraz należycie spiritus rektyfikować, gdyż do tego przeznaczono aż 4 filtry, czem się prawie żadna dystylarnia w gub. kaliskiej pochwalić nie może. Gdyby jeszcze postarano się usunąć dawne usterki techniczne w starej gorzelni, które dla braku czasu zapewne bez zmiany na ten rok pozostaną, to natenczas wilczkowską fabrykę zaliczyć by można było — do pierwszorzędniejszych w Królestwie. Tu jeszcze zaznaczyć musimy, że właściciel gorzelni uzyskał kredyt rządowy na summę rs. 80,000 to jest, że za sprzedawaną okowitę, nie potrzebuje zaraz opłacać przypadającej akcyzy.

Gazeta Kaliska 1897 nr. 91
Zmiana własności. W zeszłym tygodniu odbywały się powtórne licytacje dóbr ziemskich na żądanie Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego. Trzy z nich doszły do skutku, a mianowicie:
dobra Wilczków w pow. tureckim, należące do p. Stanisława Bogdańskiego kupił p. Ludwik Temler za rs. 59000.


Dwory szlacheckie - Wilczków rok 1701
Przytaczam w całości ciekawy artykuł umieszczony w kwartalniku „Na Sieradzkich Szlakach” 2/122/2016/XXXI dotyczący dworu w Wilczkowie z 1710 w. - Mamy zdjęcie późniejszego dworu, które dla przypomnienia zamieszczam pod artykułem. - Był to dworek drewniany niewiele różniący się od chałupy chłopskiej.  
Kilka wieków wcześniej w Miłkowicach był już  dwór, a raczej zameczek obronny, gdyż do końca zachowała się fosa otaczająca budowlę na wyspie. Wody zbiornika Jeziorsko odsłoniły fundamenty okazałej siedziby szlacheckiej. Jaki był więc status społeczny właścicieli Miłkowic w porównaniu z przedstawionym tutaj dworkiem drewnianym należącym do Mączyńskich?! Ciekawa jestem czy uda nam się dotrzeć do źródeł odkrywających całą prawdę o Miłkowicach w wiekach minionych. Opis dworu, który posiadamy, przedstawia czasy sto lat późniejsze - rok 1810 - niż opisane w artykule, jednak i tak dwór jawi się nam okazale i niewątpliwie był znaczącą rezydencją szlachecką na tych ziemiach. 
Zachęcam do przeczytania artykułu, gdyż nasze wyobrażenia o dworach są chyb nieco wypaczone.
 


Nieistniejący dwór w Wilczkowie w świetle wizji z 1710 roku- 
 Rafał Bogusławski
Kilka lat temu prowadząc kwerendę archiwalną, natrafiłem w księdze grodzkiej sieradzkiej relationum nr 68 na niezwykle interesujący dokument będący inwentarzem sporządzonym w wyniku wizji jaką przeprowadzono 23 X 1710 roku na terenie dóbr Wilczków w części wsi należącej do Mączyńskich herbu Świnka. Oględzin majątku dokonali wówczas: Stanisław Grzegorek, woźny sądowy z wsi Tokary, Franciszek Jan Linowski h. Pomian, pisarz grodzki koniński oraz Aleksander Łoś h. Dąbrowa. Dnia następnego, w piątek 24 X 1710 roku dokument ten został wniesiony do ksiąg grodzkich w urzędzie starościńskim w Sieradzu przez Aleksandra Łosia. W omawianym inwentarzu uwagę moją przykuł zwłaszcza opis dworku panów Mączyńskich, gdyż według mojej wiedzy nie był on dotąd publikowany w literaturze przedmiotu.
Opis dworu w Wilczkowie1) dla osób niezaznajomionych z historią materialną szlachty sieradzkiej z przełomu XVII i XVIII w. może być zaskakujący, gdyż ukazuje obraz niezwykle skromnej rezydencji szlacheckiej. Dworek według tego opisu jawi się nam bardziej jako uboga i zaniedbana chałupina chłopska niż mieszkanie przedstawicieli stanu szlacheckiego. Obraz ten jest tym bardziej dziwny, że ówcześni dziedzice Wilczkowa należeli do zamożnej i liczącej się w województwie sieradzkim szlachty. Z opisu wynika, że dwór w Wilczkowie był niewielkim budynkiem pokrytym snopkami, o jednej izbie, komórce i sieni, w której znajdowały się naczynia do warzenia piwa. Obok dworku znajdowały się: ozdownia czyli budynek do suszenia słodu, piekarnia z jedną izbą i komorą, owczarnia, dwie stodoły, chlewy, stajnia i kurnik. Wszystkie budynki kryte były snopkami. Analizując inwentarze dóbr ziemskich z przełomu XVII i XVIII wieku zachowane w księgach grodzkich można dojść do wniosku, że małe dworki kryte snopkami były dość typowym elementem krajobrazu kulturowego tamtejszej Polski 2) Opisy takie ukazują prawdziwe różnice ekonomiczno-gospodarcze między szlachtą a chłopstwem. Pisał o tym Norman Davies w „Bożym igrzysku”: Różnice gospodarcze oczywiście istniały i wywierały doniosły wpływ na życie społeczne; występowały one jednak nie tylko między poszczególnymi stanami, ale także - w tym samym stopniu - w ich obrębie; w odczuciu współczesnych odgrywały o wiele mniejszą rolę, niż mogłoby wynikać z opinii dzisiejszych ideologów i przedstawicieli nauk społecznych. I tak na przykład bezrolna rodzina szlachecka mogła żyć na poziomie, który - mierzony według jakiejkolwiek miary ekonomicznej - był dokładnie taki sam, lub nawet niższy, niż poziom życia mieszkających w sąsiedztwie rodzin chłopskich [...] przeciętny szlachcic mógł się uważać za szczęśliwego, jeśli posiadał dwa lub trzy folwarki. [...] Pod względem gospodarczym ich pozycja była taka sama jak pozycja chłopów
3.Charakter polskiego, typowego dworku szlacheckiego Ziemi Sieradzkiej znakomicie został opisany w książce Bohdana Baranowskiego „Gospodarstwo chłopskie i folwarczne we wschodniej Wielkopolsce w XVIII wieku”. Poniżej zacytuję kilka ważnych, moim zdaniem, fragmentów tej książki, które ilustrują charakter i stan dworów na obszarze i w okresie nas interesującym:
Pamiętać [...] trzeba, że w XVII i XVIII w. na omawianym terenie [wschodnia wielkopolska – łęczyckie, sieradzkie] [...] typowe były różnego rodzaju dwory i dworki. A niektóre z nich prawie zupełnie nie różniły się od chłopskich chałup. [...] Dwory budowane były z drzewa, przeważnie w najlepszym gatunku (z dębu, modrzewia itd.). Kryte były najczęściej słomą, rzadziej gontami. [...] Zarówno przy dworach dużych, jak i małych, przeważnie od zajazdu i dziedzińca, znajdował się ganek, z którego wchodziło się do sieni. Sień zajmowała środek dworu, z dwóch stron symetrycznie rozlokowana była reszta izb. W małych dworkach przeważnie układ poziomy był jednotraktowy, a więc sień i po bokach dwie izby albo z jednej strony duża izba, z drugiej mała izba i komora lub tp. Chociaż dworki szlachty cząstkowej zewnętrznie nie różniły się wiele od chłopskich chałup, to jednak pewną różnicę widać w rozplanowaniu. W chałupach chłopskich była ze szczytu sień, następnie izba, a dalej komora, we dworku szlachcica cząstkowego przeważnie jednak sień była w środku
4. Ziemia Sieradzka charakteryzowała się małym zróżnicowaniem stanu zamożności osiadłych tu rodzin szlacheckich, takich jak: Błeszyńscy h. Suchekomnaty, Bartochowscy h. Rola, Łubieńscy h. Pomian, Lipscy h. Grabie, Kocieł-kowscy h. Korab, Pstrokońscy h. Poraj, Wężykowie h. Wąż, Grodziccy h. Gryf, Mączyńscy h. Świnka i inni. Nie było tu wielkich majątków magnackich, a co za tym idzie, tak-
że bogatych pańskich rezydencji. Jak wyglądało domostwo typowego szlachcica sieradzkiego podaje Jędrzej Kitowicz: „pomniejszych panów i szlachty majętnej dwory najwięcej bywały drewniane [...]. Małej szlachty mieszkania nie różniły się od chłopskich chałup, snopkami częstokroć poszywane”
5. „Średni” szlachcic spod Sieradza, Warty, Szadku, Błaszek lub Wielunia mieszkał w niewielkim dworze, wyposażonym w sprzęty wykonane przez miejscowych rzemieślników, jadał na co dzień z glinianych naczyń i tylko od święta wyciągał ze skrzyń rodowe srebra
6.W tym miejscu prezentuję pełny tekst dokumentu opisującego stan części dóbr ziemskich w Wilczkowie należących w październiku 1710 roku do Mączyńskich h. Świnka.Wizja czyniona części Wilczkowa Ich Mościów PP Mączyńskich, dziedziców przez JMci P Aleksandra Łos[i]a i JMci P Franciszka Lino[w]skiego, Stanisława Grzegorka, woźnego z wsi Tokar. Tej części transfuzja otrzymana od Ich Mościów PP Modlibowskich i Borysławskich, działo się w Wilczkowie dnia 23 października, spisana.

Dwór. Ten wszystek snopkami poszyty. Drzwi do sieni jego na biegunach z wrzecądzem. W tym dworze izbetka jedna z komorą, drzwi dwoje na biegunach, jedne z antabką do sieni, drugie z wrzecądzem i skoblem do komory, okna trzy w drewno oprawne, w nich czterech szyb nie masz, okiennice trzy, zasuwane dwie, na biegunach jedna. Stół jeden, ława jednostajna zastaje od okna do okna, piec i komin dobry, koło pieca ław nie masz. W komorze na dwór drzwi jedne na biegunach z wrzecądzem i skoblem. W sieni są statki browarne, to jest kociołek stary, połatany, kadzi dwie, stare, przycierek jeden. Z tej sieni ex opposito [łac. ex opposito – z przeciwnej strony] izby komora uczyniona. Z ozdobni drzwi na biegunach z wrzecądzem i szkoblem, okno jedno zasuwane, przy drzwiach tej ozdobni jest wschod na górę, drzwi nie masz. 
Piekarnia. Do niej drzwi na biegunach złe, to jest do sieni, w której drugie drzwi na dwór zabite, do izby zaś drzwi o dwóch zawiasach. W izbie piec i komin poprawy potrzebuje. Okna w drewno, złe, szyb w nich nie masz. Z tej Izby do komory drzwi na zawiasach żelaznych, z komory drugie drzwi na biegunach z wrzecądzem i szkoblem na dwór. Izba i komora, ściany złe, spróchniałe na dwór przezoczyste [prześwitujące]. Góra na tej piekarni nad izbą posowa zła, nad sienią nie masz posowy, wierzch poprawy wielkiej snopkami potrzebuje. Chlew przytknięty na słupach do ściany, piekarniany. 
Między tymi słupami delów nie masz. W pół przed piekarnią chlew na bydło na słupach, w nim koryta dwa, drabiny dwie, ściana zła, delów nie dostaje w ścianie. Przed tym chlewem chlewik ogrodzony na świnie. Na tym wielkim chlewie i na tym chlewiku na świnie wierzch snopkami poszyty.
Ozdobnia.[ozdownia lub ozdobnia - staropolskie określenie suszarni słodu]Ozdobnia dobra. Ściana w niej w lepiankę, koryto do zalewku [...] dębowe, piec dobry, drzwi na biegunach z szkoblem i wrzecądzem. Na górę schod z drzwiami z wrzecądzem i szkoblem, na górze skrzynia z lasami do suszenia, ta suszarnia pod snopkiem.Owczarnia.Owczarnia pod snopkami. W tej owczarni [z]najduje się jagniąt 58, starych 37 [...]. Na owczarni kilka wozów, wrota w owczarni poprawy potrzebują, z kuną i z skoblami dwiema, przy tej owczarni chlewik przytknięty mały i deskami starymi pobity.
Stodoła.Stodoła stara. Ściany w niej upadły, złe, spróchniałe. Wrota jedne z kuną i z szkoblem. W tej stodole owsa ćwiartka jedna, proso przykłocone, tatarki wozów dziesięć. Chlewik przy tej stodole zły. Wierzch na stodole poprawiony snopkami. Przed tą stodołą spichlerzyk stary, na chlew obrócony. Koryto w nim i drabina. Ściany popróchniałe, drzwi u nich, zawiasa jedna z wrzecądzem i szkoblami. Wierzch na tym spichlerzyku poprawy snopkami potrzebuje. Ogródek za spichlerzykiem mały, w nim nie masz nic.Stodoła druga. Do tej stodoły wrót dwoje na biegunach. Kuna jedna z szkoblami. W tej stodole ściany z płat, słupy popróchniały na sochach. Wierzch tej stodoły potrzebuje poprawy. W tej stodole żyta kop 50 [...], jęczmienia kop 21, grochu ćwierć, umłócono go ze dwa wozy, siana ćwierć, lnu mędoli 10. Karmnik przed stodołą na czterech słupach z korytem i drzwiami. Słupy popróchniałe, płoty koło tego dworu i stodół poopalane ledwie. Znaki są tych, że płotów zamknięcia tegoż podwórza nie masz.
Stajnia.Drzewem budowana wewnątrz dylowa z żłobami i drabiną, z zawarciem, drzwi na biegunach bez wrzecądza i szkoblów, na górze sypanie ze schodem i drzwiami, drzwi na biegunach i z wrzecądzem i szkoblami, wierzch pod snopkami. Kurnik.W słupy budowany i w dyle pod snopkami. Dobytek. Krowa jedna dojna, druga jałowa.
Osiadłość kmieci, ich powinności. 
1. Adam, ten ma wołów 4, koni 2, krowę 1, świnię 1.
2. Jędrzy, na kmiecym placu siedzący zasiewek ma bardzo mały co go teraz osadzono. Wołów ma 4, krowę 1, świnię 1. Koni ani woza nie ma i inszych statków co do kmiecej roli należy budynek na tym placu pusty, obory poobalane, stodoła obalona, chlewy poobalane, płoty spalone, ogród nie zasiany i nie zasadzony.
Zagrodnicy.
1. Paweł, poddany, krowę ma na kmiecym placu siedzący 1, świnie 1.
2. Kazimierz Wstępień.
3. Kępiora z Głuchowa tu mieszkający na zagrodzie, z poddaną ożeniony.
4. Paweł Burdelny, przychodzący, chałupy nie ma, w chlewie mieszka.
5. Karczma, w której wierzch obalony, gospodarz jest w niej Marcin, piwo szynkuje, nie ma nic pańskiego, robi cztery dni.
Puste place. Kajdziński, pusty, nie ma nic. Zagrodny, Łycakowski pusty. Rybiński, tylko chałupa, w której mieszka Kobielski, pusto grunta leżą do tejże chałupy. Komornik jeden i komornica, poddani. Stawek na wsi, pusty, zerwany.
Folwarki. Zboża z nich sprzątniono do stodół. Te zboża co wzwyż specyfi kowało w nich. U góry w pół pod orne nieuprawne w pół odłogami leżące i zaroślami, [c]hoiną zarosłe, łąki wypasione, drugie nie sprzątnione, ogródki i ogrody nie pozasiewane. Kapusty dziesięć kawałków zasadzony./-/ F. Linowski /-/ Aleksander Łoś [...]1710, piątek po święcie św. Łukasza Ewangelisty [24 października 1710 roku]
7.
Na zakończenie niniejszego artykułu poświęcę kilka zdań właścicielom Wilczkowa. Otóż Mączyńscy h. Świnkawedług prof. Dworzaczka wywodzili się z wsi Mączniki w pow. kaliskim (parafii Giżyce). W posiadanie Wilczkowa weszli w 1611 roku, kiedy to Andrzej Mączyński (syn Macieja i Anny z Borzewickich) kupił za 25 500 złp od Janusza Zaremby z Kalinowy części tych dóbr. Mączyński kupił wówczas od Zaremby także wsie: Głuchowo, Młyny Strachockie i części Zaspy. W roku 1642 syn Andrzeja Mączyńskiego - Łukasz dokupił kolejne części Wilczkowa od Marianny Wilczkowskiej, żony Wojciecha Pigłowskiego, i od jej siostry panny Heleny Wilszkowskiej za 5.000 zł. [„Teki Dworzaczka”]. Oprócz Wilczkowskich, Zarembów i Mączyńskich dobra Wilczków w okresie przedrozbiorowym należały do wielu rodzin szlacheckich. Majątek ten często przechodził z rąk do rąk. Jego właścicielami poza wyżej wymienionymi byli między innymi: Żeymowie, Molscy, Linowscy, Skrzetuscy, Gałczyńscy i Poraj Pstrokońscy. W roku 1847 Wincenty Poraj Pstrokoński (syn Franciszka Ksawerego i Franciszki z Mlickich) sprzedał Wilczków Wilhelmowi Nenckiemu. We wrześniu 1871 roku dobra te nabył Tomasz Bogdański na licytacji w Trybunale Cywilnym Kaliskim za 46,200 rs. Po śmierci Tomasza Bogdańskiego w 1872 roku majątek odziedziczyły jego dzieci: Stanisław, Marianna i Stefania. Po spłacie sióstr w roku 1876 Stanisław Bogdański przejął majątek na własność
8. Ostatnimi właścicielami Wilczkowa byli Helena z Bogdańskich (córka Stanisława) i Ludwik Temlerowie. W roku 1897 dobra Wilczków, należące do Stanisława Bogdańskiego kupił Ludwik Temler za 59 000 rs.9.

Słowniczek znaczenia niektórych terminów używanych w inwentarzach dóbr ziemskich w pierwszej połowie XVIII w.
Bieguny - rodzaj zawiasów u drzwi i wrót. Drewniane, pionowe czopy wystające z obrysu drzwi stanowiące ich integralną część. Czopy obracały się w otworach zwanych stępkami.
Ćwierć - 30,15 l.
Dyle (dele)- grube deski.
Izbetka - mała izba, izdebka.
Kuna (kona)- sztaba, belka.
Kopa - 60 sztuk.
Mendel (mądel)- 15 sztuk, mendel polski - 16 sztuk.
Ozdownia (ozdobnia) - budynek lub pomieszczenie do suszenia słodu. 
Posowa - sufit (regionalizm wielkopolski).
Skobel - zgięty pręt tworzący uszko, wbijany w drzwi.
Statki - rzeczy, przedmioty.
Sypanie - spichlerzyk.
Wschod - stopnie, drabina, schody.
Wrzeciądz (wrzecądz) - łańcuch żelazny u drzwi od środka budynku, zapora, służąca do zamknięcia.
Przypisy:
1 Wilczków– wieś położona w województwie łódzkim, w powiecie sieradzkim, w gminie Goszczanów. W latach 1975–1998 miejscowość należała 
administracyjnie do województwa sieradzkiego. Wilczków należy do parafii 
świętego Macieja Apostoła w Głuchowie.
2B. Baranowski, Gospodarstwo chłopskie i folwarczne we wschodniej Wielkopolsce w XVIII wieku, PWN, W-wa 1958.
3N. Davies, Boże igrzysko. Historia Polski, Kraków 1992.
4B. Baranowski, Gospodarstwo chłopskie i folwarczne we wschodniej Wielkopolsce w XVIII wieku, PWN, W-wa 1958. 
5J. Kitowicz, Opis obyczajów za panowania Augusta III, Warszawa 1985, s. 270.
6 E. Bogusławska, Kultura materialna szlachty okolic Błaszek w XVIII wieku, [w] NSS nr 2010/2.
7 AGAD, Księga Grodzka Sieradzka relatiomum68, k. 462-463v.
8Wydział Ksiąg Wieczystych w Sieradzu, nr aktu 134.
9 Gazeta Kaliska 1897/91.

 \\
 
 \  \
 
\